Żółw błotny – chluba Poleskiego Parku Narodowego

Jednym z najważniejszych mieszkańców Poleskiego Parku Narodowego jest żółw błotny. Wpadając na jeden dzień na Polesie nie udało mi się spotkać na wolności, ale w budynku dyrekcji Poleskiego Parku Narodowego w Urszulinie znajduje się Ośrodek Ochrony Żółwia Błotnego. Tam można zobaczyć małe żółwiki, które niedawno przyszły na świat. Natomiast w stawie położonym tuż obok budynku żyją dorosłe osobniki.

Żółw błotny jest jednym z najstarszych gatunków fauny polskiej. Żółwie żyły już przed dinozaurami, a jako gatunek wykształcił się jeszcze przed mamutami.


Żółwia błotnego wpisano do Polskiej i Europejskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek narażony na wyginięcie. Największym zagrożeniem są melioracje odwadniające (prowadzące do likwidacji mokradeł), regulacja rzek (kopanie głębokich koryt o stromych brzegach)  oraz wykaszanie roślinności wodnej i brzegowej. Ostatnio nasz rodzimy żółw jest wypierany przez żółwia czerwonolicego – inwazyjny gatunek pochodzący z Ameryki Południowej, który na wolność jest wypuszczany z domowych, amatorskich hodowli. Tym samym koniecznością stało się prowadzenie  aktywnej ochrony żółwia błotnego.

Działania prowadzone w Poleskim Parku Narodowym polegają na obserwacji samic żółwia na lęgowiskach, lokalizacji i zabezpieczaniu składanych jaj. W przypadku, gdy stwierdza się niekorzystne warunki środowiskowe (np. niską temperaturę), zniszczenie gniazda przez drapieżniki (przy zachowaniu ocalałych jaj) jaja przenosi się do ośrodka, gdzie w inkubatorach następuje wykluwanie się małych żółwi.

Całą zimę maluchy przebywają w cieplarnianych warunkach, by następnie wiosną opuścić miejsce wylęgu stworzone przez człowieka i powrócić do naturalnego środowiska. W tym czasie są intensywnie dokarmiane  larwami owadów, ważone i mierzone oraz oznaczane niebieskimi kółeczkami.

Żółw błotny jest zwierzęciem ziemno – wodnym. Najchętniej żyje w wodach stojących lub wolno płynących, porośniętych roślinnością o czystej wodzie i mulistym dnie. Większość życia spędza w wodzie. Tam zdobywa pożywienie polując na owady, bezkręgowce, larwy płazów i ślimaki, a nawet drobne ryby. Czasami zjada rośliny wodne. Podobnie jak inne gady oddycha powietrzem atmosferycznym, więc co jakiś czas musi wynurzać się na powierzchnię wody.

Jest zwierzęciem zmiennocieplnym i jego aktywność uzależniona jest od temperatury otoczenia. Zimą zapada w sen (hibernacja). Przy słonecznej pogodzie wychodzi na brzeg zbiornika wodnego i na piasku wygrzewa się w promieniach słońca, aby podnieść temperaturę ciała.

Wśród małych żółwików w Ośrodku Ochrony Żółwia Błotnego znalazł się jeden, który wyglądał zupełnie inaczej niż pozostałe. Trochę przypominał żółwia greckiego. Czyżby mały odmieniec był owocem mezaliansu? Został dokładnie przebadany i okazało się, że genetycznie jest taki sam jak pozostałe. Przyczyna jego jasnej barwy pozostaje zatem tajemnicą.

Ciało żółwia pokrywa pancerz utworzony z odpowiednio przekształconych kości szkieletu. Składa się z dwóch części: grzbietowej nazywanej karapaksem i brzusznej zwanej plastronem. Pancerz pokryty jest rogowymi tarczkami, co zapewnia dorosłemu osobnikowi ochronę przed drapieżnikami. W swoim środowisku żółw nie ma naturalnych wrogów. Często zdarza się, że jadąc samochodem można spotykać żółwia błotnego na drodze. Ludzie chcąc mu pomóc przywożą go do siedziby parku narodowego. Absolutnie nie należy tak robić, gdyż nie dzieje mu się żadna krzywda. Wystarczy przenieść go na drugą stronę drogi w kierunku, w którym zmierzał, aby nie został rozjechany przez samochody. Chociaż podobno pancerz żółwia jest tak mocny, że wytrzymuje nacisk małego samochodu.

Pan przewodnik, który oprowadzał po ośrodku wyjaśnił jak rozpoznać płeć żółwia. Z pozoru wydaje się to bardzo skomplikowane, ponieważ z zewnątrz wyglądają tak samo. Okazuje się, że w praktyce nie jest to takie trudne. Wystarczy złapać żółwia i spojrzeć mu prosto w oczy. Samice mają żółte tęczówki oczu, a samce brązowe. Gdyby ta cecha okazała się niewystarczająca wówczas należy odwrócić żółwia plastronem do góry i tam wszystko jest wypisane jak na dłoni. Samice mają całkowicie płaski plastron, a samce wklęsły. Jest jeszcze trzeci znak rozpoznawczy, ale wydaje mi się, że to raczej dla fachowców niż laików.  Chodzi o umiejscowienie otworu odbytowego, czyli kloaki. Samice mają kloaki bliżej plastronu niż samce. Poza tym samce mają masywniejszy i dłuższy ogon od samic. Tylko jak to rozpoznać, gdy się złapie tylko jednego osobnika? Raczej trudno ocenić czy ogon jest bardziej, czy mniej masywny.

Żółwie błotne z racji swojej długowieczności są w stanie rozmnażać się przez ponad osiemdziesiąt lat. Gody odbywają się w wodzie i są poprzedzone iście końskimi zalotami. Samiec pływa za samicą i próbuje ją ugryźć w głowę. Gdy ta chowa głowę przyczepia się do jej grzbietu i rozpoczyna kopulację. Reszta należy już do samicy. To ona wybiera miejsce na gniazdo, dokładnie sprawdzając teren, na którym zamierza wykopać jamę. Następnie składa jaja i zasypuje je ziemią, a po wykonaniu tej czynności opuszcza gniazdo. Po około stu dniach na świecie pojawią się małe żółwiki.

1 Komentarz

Dodaj komentarz

Wymagane pola są oznaczone *.